Strona główna

Podobnie ustosunkowa�y si� do sedelnickiego proboszcza okoliczne dwory. Zbyt powa�nie m�wi� o komunizmie, aby nie zosta� pos�dzonym o wyst�pne i skryte, a tak ze stanem duchownym nie licuj�ce sympatie. Umacnia� jeszcze ten s�d swoimi wypowiedziami zar�wno w kwestiach narodowo�ciowych, jak i w sprawie reformy rolnej. Ros�a wi�c przepa�� pomi�dzy nim a miejscowym ziemia�stwem. Dwory nie mog�y mu darowa�, i� znajdowa� ostre i bezwzgl�dne s�owa, gdy przychodzi�o do rozm�w o roli ziemia�stwa na kresach w dawnej Polsce niepodleg�ej i p�niej podczas zabor�w. Przypominaj�c b��dy przodk�w, dotkn�� ich potomk�w w najczulsze struny pr�no�ci. A jego wiara, ta r�wnie� przemawia�a przeciw niemu. Uwa�ano, �e zbyt wiele ��da, aby ��da� szczerze. Zarzucano mu ciasny fanatyzm, ob�ud� i nieznajomo�� natury cz�owieka. Dla tych ludzi wyros�ych w tradycyjnym prze�wiadczeniu, i� s�u�� obronie polsko�ci i katolicyzmu, Polska ko�czy�a si� z granicami posiad�o�ci, a wiara zaczyna�a poza nimi. Wed�ug niepisanej umowy do s�ug Ko�cio�a nale�a�o utrzymywa� ten uk�ad, strzec go niby harmonii wy�szego porz�dku, zapewniaj�cej stowarzyszonym pok�j ziemski i nagrod� niebiesk�. Ksi�dz Sieche� m�ci� r�wnowag� wypracowan� przez wieki. Jego Ko�ci� rozsadza� misterne spoid�a i wi�zad�a, ��cz�ce dw�r z plebani�. Wyrasta� na drodze ogromnym cieniem, k�ad�c ten pos�pny znak niby s�owo ostrze�enia. Odwr�cono si� wi�c od niego. Jedna z rodzin, najznaczniejsza w powiecie, pocz�a nawet czyni� starania w kurii biskupiej, aby niewygodnego proboszcza przeniesiono z Sedelnik. Zbyt jednak �yw� zachowano tam pami�� o mi�o�ci, jak� zmar�y niedawno biskup obdarza� ksi�dza Siechenia, pod�wczas swego kapelana, aby dano pos�uch doradczym podszeptom. Nowy biskup, cz�owiek du�ej wiedzy i r�wnej skromno�ci, nie chcia� nawet dyskutowa� tej sprawy. Uwa�a�, �e w przeciwnym wypadku zniewa�y�by pami�� swego poprzednika, kt�rego �mier� tak niezwyk�a i �wi�ta otoczy�a ju� legend�. I gdy jeden z proboszcz�w odwa�y� si� wypowiedzie� w obecno�ci biskupa kilka krytycznych uwag o ksi�dzu Siecheniu, spotka� si� z tak ostrym upomnieniem, i� zrozumiano, �e ani teraz, ani w najbli�szej przysz�o�ci nie podobna liczy� na pomy�lne przeprowadzenie zamierzonego planu. Stanowisko proboszcza sedelnickiego sta�o si� w ten spos�b silniejsze ni� kiedykolwiek. Lecz on sam nie czu� �adnego triumfu. Nie takich pragn�� zwyci�stw. Gdy z listu jednego z koleg�w seminaryjnych dowiedzia� si� o owych nieudanych intrygach w kurii, zrozumia�, �e wszystkie jego zamiary stworzenia wsp�lnej akcji przepad�y ostatecznie. Nie potrzebowa� ju� obawia� si� wyra�nego bojkotu. Ale nienaganna poprawno��, z jak� zacz�� si� teraz spotyka�, nios�a mu wi�ksze jeszcze osamotnienie ni� wpierw jawna w pewnym okresie niech��. Jak�� ulg� w podobnym opuszczeniu by�oby ufa�, �e ten z�y czas d�wiga w sobie ci�ar pr�by rzuconej przez Boga! Ale czy� nie by�oby pych� doszukiwa� si� w n�dzy i cierpieniu znaku wybrania? Jak�e wierzy�, �e B�g ka�e licznym b��dzi�, aby mnie od b��du ocali�? �e na oczy wielu rzuca cie�, aby moim da� czujno��? A sercom odbiera oddech, �eby moje nape�ni� rytmem? Po raz pierwszy zw�tpi� w�wczas ksi�dz Sieche� o s�uszno�ci obranej drogi. Czy nie omyli� si� przyjmuj�c �wi�cenia? Czy nie wzi�� ci�aru ponad swoje si�y? Zacz�a w tych dniach kie�kowa� w nim nowa my�l: klasztor. Mo�e ta cisza i spok�j pomi�dzy murami odgradzaj�cymi od �wiata mia�y by� jego przeznaczeniem? Nie praca w�r�d ludzi, lecz ucieczka od nich? Nie znajdowa� jednak w sobie decyzji, kt�ra pozwoli�aby mu zrezygnowa� ze wzrusze�, jakie prze�ywa�, gdy wyszed�szy w jesienny wiecz�r przed dom s�ysza� w�r�d mg�y kryj�cej ��ki krzyk dzikich kaczek lub kiedy w letnie po�udnie powietrze lekko dr�a�o od brz�ku kos. Ziemi� pod stopami, niebo nad g�ow� - oto co musia�by porzuci�. Wyrzec si� podmuchu przedwiosennego, czasu, gdy powietrze wch�aniaj�c s�odycz zakwitania jest tak lekkie i powiewne, jakby ca�e z zielonej prz�dzy by�o utkane, odej�� od nocy, z kt�rych jedne rzucaj� trwog�, lecz inne mog� �askawie otworzy� swoj� g��bi� �l�c dreszcz uspokojenia, nie, jak�e odrzuci� dobrowolnie to wszystko! Przecie� jednego dnia dr�czony w�tpliwo�ciami szczeg�lnie bole�nie, czuj�c, �e na d�u�sz� walk� nie starczy mu si�, zdecydowa� si� ksi�dz Sieche� z�o�y� pro�b� o zwolnienie z dotychczasowych obowi�zk�w. W ostatniej dopiero chwili, ju� w drodze do pa�acu biskupiego, porzuci� ten zamiar. Przyjecha� do miasta wczesnym rankiem, po nieprzespanej nocy. Ledwie ujrza�, jeszcze z okien wagonu, bia�� wie�� klasztoru jezuickiego, ile� wspomnie� wskrzesi�o w jego pami�ci miasto, w kt�rym wkr�tce po opuszczeniu seminarium sp�dzi� ca�y rok przy boku biskupa �u�a�skiego. By� to czas, kt�rego ka�d� godzin�, b�ogos�awi� wielki starzec. Jak nigdy przedtem i potem zrozumia� w�wczas ksi�dz Sieche� si�� przymierza cz�owieka z Bogiem, przymierza, w kt�rym wszystko, cokolwiek istnieje na �wiecie, mia�o swoje w�a�ciwe miejsce, tworz�c ow� wspania�� i wieczn� budow�, kt�ra, jak ko�ci� gotycki �arliw� wiar�, uciele�nia�a s�owa Aposto�a o m�drym architekcie. Na rann� msz� zaszed� proboszcz do katedry Nie potrzebowa� dalej m�wi�. Domy�li�a si� ca�ej historii. Jasne teraz by�o, sk�d znalaz�y si� pieni�dze na ten dom, sklep i ziemi�. Ale c�? Nie by�o to �adn� niespodziank�. Zdziwi�a si� tylko, �e j� niczym ta wiadomo�� nie poruszy�a. W�a�ciwie powinna by si� cieszy� strachem i niepewno�ci� Litowki. Nie czu�a jednak niczego, co by cho� za u�amek rado�ci mog�o uchodzi�. By�a znu�ona, to wszystko. Znu�ona zm�czeniem fizycznym, zwierz�cym, wyprutym z jakichkolwiek uczu�, ch�ci, po��da�. Ostatnio coraz cz�ciej wpada�a w taki nastr�j. Nie chcia�a go. Ale nie chcia�a w�wczas tylko, gdy by� poza ni�. W nim nie istnia�o tak lub nie. Czasem, gdy budzi�a si� w �rodku nocy przy boku przygodnego kochanka, ogarnia�o j� przera�enie, tak nagle jasnym si� dla niej stawa�o, i� w chwili zdawa�oby si� wykluczaj�cej samotno�� by�a w rzeczywisto�ci nie do wyra�enia samotna. Samotna samotno�ci� najokrutniejsz�, kt�r� ka�dy cz�owiek musi raz prze�y�, cho�by to mia�o na niego spa�� dopiero w godzinie �mierci. �Ale czy� istnieje w �yciu cz�owieka cokolwiek niezwyk�ego - my�la�a nieraz - co by jednocze�nie nie zbli�a�o ku �mierci? Przy pewnym nat�eniu uczu�, lub przy zamieraniu ich zbyt bezwzgl�dnym, zawsze �mier� zagl�da nam w oczy�. Przemkn�o jej przez g�ow� szybkie wspomnienie: przed bardzo wielu latami prze�y�a to odkrycie po raz pierwszy. Nie zd��y�a cofn�� si�. Zanim zda�a sobie spraw� z czasu i z miejsca tej chwili, ujrza�a mroczny korytarz, kt�rym bieg�a na d�wi�k dzwonka, drzwi otwierane, nag�e rozwidnienie si�, a na schodach w pe�nym �wietle padaj�cym z okna na p�pi�trze posta� m�odego legionisty. Jednocze�nie przypomnia�a sobie, �e w kilka tygodni p�niej m�wi�a patrz�c w oczy Paw�a Siechenia: �Kiedy zobaczy�am ci� wtedy po raz pierwszy, sta�o si� ze mn� co�, czego jeszcze nigdy nie prze�y�am. Zanim spyta�e� si�, czy tu mieszkaj� pa�stwo Podhaliczowie, patrzy�e� na mnie chwil�, pami�tasz? To trwa�o bardzo kr�tko, ale mnie si� wyda�o niesko�czenie d�ugo. Nie zd��y�am nawet dobrze ci si� przyjrze�. Spostrzeg�am tylko, �e jeste� bardzo blady i masz smutne oczy. Tylko tyle. Ale w ci�gu tej sekundy, zanim us�ysza�am tw�j g�os, wyda�o mi si�, �e umieram. Nie, nie! - zaprzeczy�a szybko widz�c pytanie w jego spojrzeniu. - To nie by�o bolesne uczucie. Radosne te� nie... - doda�a po chwili. - Tego w og�le nie da si� nazwa�. I jeszcze raz tamtego dnia prze�y�a owo uczucie zamierania, gdy zdaje si�, �e dawne �ycie uciek�o, a nowe nie zd��y�o jeszcze nadej��. By�o to wieczorem, na chwil� przed za�ni�ciem. Z kr�tkiej rozmowy wiele dowiedzia�a si� o nowym lokatorze swoich opiekun�w. Przydzielono mu u nich kwater�. By� porucznikiem drugiej brygady. Niedawno, podczas walk w Karpatach, zosta� ci�ko ranny, otrzyma� postrza� w lewe p�uco. W�a�nie wczoraj opu�ci� szpital, lecz do ca�kowitego wyzdrowienia by�o mu jeszcze daleko, nie wiedzia� nawet, kiedy b�dzie m�g� wr�ci� na front... Gdy le�a�a w ciemno�ciach z zamkni�tymi oczami, s�ysza�a za �cian� kroki porucznika. Nagle ucich�y. I wtedy, ale jakby we �nie i dlatego silniej jeszcze, prze�y�a uczucie podobne do tego, kt�re j� przenikn�o w po�udnie stoj�c� w otwartych drzwiach. Maj�c oczy pe�ne tych wspomnie�, nie czu�a, �e od kilku minut Litowka na ni� patrzy. Z pocz�tku, chc�c sprawdzi� wra�enie swoich s��w, rzuci� na Ann� wzrok kr�tki i podejrzliwy. Ale gdy nie zauwa�y� w zarysie jej lekko pochylonej postaci �adnej gwa�towniejszej zmiany, uspokoi� si�. �Uwierzy�a� - przemkn�o mu przez g�ow�. Tym lepiej. Je�li na staro�� zaczyna�a podobnie g�upie�, dlaczego nie mia�by dalej m�wi�? Korci�o go, aby podzieli� si� z Ann� swymi obawami w zwi�zku z osob� Nawrockiego. Co znaczy� jego �miech? A te pytania tak lekko, niewinnie na poz�r, bez �adnej zdawa�oby si� ukrytej intencji rzucane? A to �musi pan milcze�?� Nie, to niemo�liwe - wyda�o si� Litowce - aby Nawrocki m�g� si� czegokolwiek domy�la�. Sk�d? Jakim sposobem m�g�by wpa�� na trop tych starych, przebrzmia�ych historii? Udawa�, �e wie, o tak! to co innego, udawanie i wygrywanie na tym to sta�a policyjna metoda. Zapl�ta� upatrzon� ofiar� w sie� pyta�, domy�lnik�w, niespodziewanych skojarze�, aby p�niej w odpowiedniej chwili jednym rzutem zacisn�� p�tl�. �Ale to nie ze mn�! - u�miechn�� si� do nieobecnego wroga - ze mn� nie p�jdzie tak �atwo. Jeszcze nie zna mnie�. W tej samej jednak chwili zda� sobie spraw�, �e je�li jest ju� mowa o walce pomi�dzy nim a Nawrockim, to przecie� pierwsze w niej kroki przynios�y niew�tpliwy triumf posterunkowemu. To on przez ca�y czas g�rowa� spokojem, on umkn�� w por� z do�� �liskiego dla siebie terenu, jemu uda�o si� z kolei uchwyci� inicjatyw� w swoje r�ce i najzaczepniejsze wypady przemyci� pod mask� niefrasobliwego i przyjaznego u�miechu. Wspomniawszy swoje zachowanie, zw�aszcza chwil�, w kt�rej tak nieopatrznie pozwoli� sobie wyskoczy� ze sk�ry, Litowka znowu si� zaniepokoi�. Zrozumia�, �e dop�ki jakim� umiej�tnym posuni�ciem nie zaskoczy z kolei Nawrockiego, dop�ty ta pierwsza pora�ka ze zjadliw� natarczywo�ci� wciska� si� b�dzie w ka�d� rozmow� z posterunkowym, w ka�d� my�l o nim. Zawsze b�dzie ju� stron� skazan� na bronienie si�, wymykanie i kluczenie. A czy� nie tego chcia� Nawrocki? Czy nie t�dy wiedzie droga do ostatecznego zapl�tania si� i uwik�ania? Bezsilny gniew chwyci� Litowk�. Och, gdyby m�g� przychwyci� tego szczeniaka, gagatka z �adn� buzi� i delikatnymi �apkami, wzi�� go w swoje obroty i rozprawi� si� po swojemu, raz na zawsze. Ba! tylko jak si� do tego zabra�? W du�ym mie�cie wiedzia�by, co robi�. Tam wystarczy�aby nocna godzina, pusta ulica. Ale tu, gdzie wszystkie zdarzenia wyp�ywaj� na wierzch jak wzd�te trupy wyparte wirami z dna rzeki? Zamy�li� si�. A mo�e... taka noc jak dzisiaj, wiatr... mo�e Anna? Uderzony niespodziewanym pomys�em, spojrza� na ni�. Siedzia�a przed lustrem ci�gle odwr�cona plecami, w taki jednak spos�b przechyli�a g�ow�, i� nie ruszaj�c si� m�g� ze swego miejsca dojrze� profil. Wyra�nie rysowa� si� na tle rozstawionego pod �cian� parawanu, tylko �wiat�o lampy padaj�c z boku poszerza�o cokolwiek lini� policzka. Dzi�ki temu na pierwszy rzut oka twarz Anny wydawa�a si� obrz�kni�ta. Litowce zamar�y s�owa, kt�re mia� na ko�cu j�zyka. Uczu� w spos�b nieokre�lony, �e powinien natychmiast odwr�ci� g�ow�. Jednak nie m�g� oderwa� oczu od siedz�cej. Mia� wra�enie, �e ulega niezrozumia�emu nakazowi, r�wnie ohydnemu i przera�aj�cemu, jak obraz, kt�ry go natarczywie poci�ga�. Musia� patrzy�. Twarz Anny, nienaturalnie nabrzmia�a i blada, robi�a wra�enie umar�ej. A przecie� �y�a. �y�a w bezsilnym opadni�ciu dolnej wargi, w oku jakby o�lep�ym, w t�pym skurczu mi�ni, kt�rych napi�cie sparali�owa�o Litowce oddech. Widzia� w swoim �yciu wiele twarzy �ci�tych nienawi�ci�, ale w �adn� z nich nienawi�� nie wessa�a si� pi�tnem tak szczeg�lnym, jak w t�, kt�r� mia� przed sob�. Przed wielu laty na froncie zobaczy� pewnego dnia ludzi zatrutych gazami. Noc� roz�wietlon� dalekimi b�yskami, w�r�d z�owrogiej ciszy zbierano ich z pola. Na ziemi szarej, jakby przysypanej popio�em, wt�oczone w leje i wyrwy le�a�y nieruchome, dziwacznie pokurczone cia�a o twarzach - gdy je o�wietlono - straszliwie zmienionych, zsinia�ych, zastyg�ych w nat�onym grymasie. Twarz Anny zdawa�a si� r�wnie� ulec zatruciu. By�a w niej ta sama upiorno��, co w tamtych ludziach z okop�w: zamazanie granic pomi�dzy nienawi�ci�, strachem i cierpieniem, wzajemne przenikni�cie tych wszystkich uczu�, milcz�cy osad, ch��d. Ciszy w pokoju �aden szelest nie m�ci�. To tylko doko�a, g�r� i bokami, wiatr bi� z niezmienn� zaciek�o�ci�, gwa�towne i czarne przyp�ywy napiera�y na �ciany. Jak ma�y i w�t�y wyda� si� nagle Litowce dom! Jeszcze jedno silniejsze uderzenie i niby okr�t zerwany z kotwicy zawiruje kruch� �upink� w�r�d sprzecznych pr�d�w, aby na o�lep zanurzy� si� w burzliwy odm�t. Kto zatrzyma jego bieg? Wtem co� mi�kkiego otar�o mu si� o nogi. To Makarek. Kopn�� go podra�niony